Sztuka widzenia całości, czyli asesor w krainie zachowań

"Nie możemy doświadczać doświadczeń innych osób"(E.Glasersfeld)

W trakcie sesji AC/DC milcząco przyglądają się przebiegowi zdarzeń. Nie prowadzą ćwiczeń, nie włączają się też w omówienia, nie kontaktują się z uczestnikami, choć paradoksalnie na nich są najbardziej skoncentrowani. To, co zauważają, muszą szybko zapisać by mieć odniesienie w tworzeniu opisu każdego z uczestników. Mają trudne zadanie obserwowania każdego uczestnika i całej grupy, by rzetelnie móc powiedzieć, jaki był przebieg zdarzeń i jaką funkcję mogą pełnić dane zachowania uczestników. W trakcie przerw bywają zaczepiani przez uczestników pytaniami z troską ("To musi być dla Was meczące tak dużo notować i przez cały czas się koncentrować?") bądź twardymi "komunikacyjnymi haczykami" ("No co, psycholog, co już wiesz o nas ?"). Ich faktyczna praca zacznie się dopiero po zakończeniu sesji. Asesorzy - wiemy, że są zaangażowani w proces tworzenia opisów kompetencji, ale nastawienie na uczestników sesji mocno przysłania ich ważną rolę. Asesorzy to osoby obserwujące zachowania uczestników sesji Assessment Center czy Development Center. Obserwują innych w sytuacjach konfliktu, współpracy, podejmowania decyzji, wyrażania swoich opinii, poszukiwania rozwiązań. Obszar ich obserwacji to zachowania, które trudno jednoznacznie zaklasyfikować i wyjaśnić prostymi połączeniami przyczyny ze skutkiem. To także wzajemnie wpływające na siebie czynniki sytuacji, innych osób, posiadanych przekonań, zdobytego doświadczenia. To co widzą w trakcie sesji AC/DC jest za każdym razem inne, nowe, niewiadome. A za każdym zachowaniem jest człowiek, o którym trzeba powiedzieć, jakie ma silne kompetencje, a jakie powinny być wzmacniane. Asesorzy po swojej stronie mają swoją wiedzę, doświadczenie i intuicję, i często lęk przed oceną, która może zranić, przed błędem wnioskowania, przed pokierowaniem się własnym sentymentem... Wszystko to tworzy intensywną interakcję. Praca asesorów jest pracą bardzo odpowiedzialną zarówno ze względu na osoby, które są oceniane, ale także ze względu na poczucie działania zgodnego z własnymi wartościami. Zanim przystąpią do realnej pracy asesorzy powinni przejść trening typu "Szkoła Asesorów", dzięki któremu nie tylko zdobędą wiedzę, ale także będą mogli rozpoznać swoje ograniczenia w rozumieniu zachowań innych osób.

WIDZIMY TAK, JAK MYŚLIMY

Chilijscy biolodzy Humberto Maturana oraz Francisco Varela zaobserwowali, że obraz, który powstaje w naszym umyśle w niewielkim stopniu wykorzystuje informacje napływające ze świata zewnętrznego. Procesy poznawcze wynikają w dużej mierze z naszej aktywności wewnętrznej, a poznanie nie jest biernym aktem odbioru bodźców przez zmysły, lecz aktywnym konstruowaniem otaczającej rzeczywistości. Własne przeżycia często traktujemy jako pewne i absolutne, w kontekście tych przeżyć wygłaszamy sądy o innych. W związku z tym obserwator nie pozostaje osobą neutralną, a wygłaszane przez niego sądy mogą być w dużej mierze związane z nim samym. W procesach AC/DC nie próbujemy odpowiadać na pytanie, jaka jest dana osoba, lecz jakiego rodzaju wzorce zachowań u niej dominują w określonych sytuacjach i o jakich kompetencjach na tej podstawie możemy wnioskować. Nie jest zadaniem asesorów stworzenie opisu mówiącego, jak rzeczywiście jest, bo z punktu widzenia procesów poznania możemy jedynie przybliżać się do stanu faktycznego poprzez tworzenie hipotez potwierdzonych wielokrotną obserwacją. Zaangażowanie obserwatora w proces obserwacji i oceny, niemożność całkowitego odłączenia się od własnych schematów myślenia, waga powstającego w wyniku sesji AC/DC opisu dla obserwowanej osoby - wszystko to stwarza konieczność poddania własnych prywatnych teorii osobowości weryfikacji przez rzetelne poznanie aktualnego stanu wiedzy na temat mechanizmów zachowań ludzkich oraz przyjrzenia się własnym nieświadomie uruchamianym tendencjom w procesie spostrzegania innych.

ROLA ASESORA W TRAKCIE SESJI AC/DC

W każdej sesji AC/DC powinno brać udział 3 asesorów. Wraz z prowadzącym sesję trenerem jest to optymalny zespół umożliwiający pracę nad opisem kompetencji obserwowanych osób. Obecność trzech osób obserwujących przebieg sesji minimalizuje błąd jednorodności opinii oraz wprowadza optymalną różnicę perspektyw istotną dla wspólnej dyskusji. Każdy asesor obserwuje wszystkich uczestników oraz całościowy kontekst sytuacyjny. W praktyce wiele firm stosuje metodologię obserwacji trzech uczestników przez jednego asesora bądź zmienienie się między asesorami osobami, które są obserwowane. Tego rodzaju praktyka uniemożliwia obserwowanie zachowań w kontekście sytuacyjnym oraz dziejących się między uczestnikami procesów wpływających na pobudzanie czy modyfikację jednostkowych zachowań. Asesorzy nie prowadzą ćwiczeń, nie włączają się w ich omówienia, nie kontaktują się z uczestnikami sesji. W razie potrzeby mogą brać udział w ćwiczeniach z odgrywaniem scenek, ale ich rola i zachowanie muszą być ściśle określone. Ze względu na zachowanie neutralnej pozycji asesora lepiej jest do tego typu zadań wykorzystać innych "aktorów". Rola asesorów powinna być omówiona przez trenera na samym początku sesji. Uczestnicy powinni wiedzieć kim są asesorzy, jakie jest ich zadanie, czemu służy prezentowana przez nich w trakcie sesji postawa. Brak tego typu informacji może powodować dodatkowy dyskomfort uczestników sesji. Bycie obserwowanym przez kilka osób w ciągu kilku godzin, bez kontaktu z tymi osobami stanowi doskonałe źródło dla uczestników sesji do projekcji ich lęków, obaw czy niechęci na osoby asesorów i przypisywanie im cech i właściwości, których nie posiadają. Poza tym taka sytuacja stwarza nieprzyjemną sytuację, wzmacnia napięcie związane z sytuacją oceny, wprowadza też napięcie w relacji między uczestnikami a asesorami. Asesorzy tworzą swoją bazę pracy przede wszystkim poprzez zapis zachowań i wypowiedzi uczestników sesji. Powszechnie w praktyce stosuje się karty obserwacji uczestników sesji. Specjalnie stworzone do tego celu karty sprzyjają szybkiemu uruchamianiu procesu oceny już w trakcie samego procesu obserwacji. Zazwyczaj na tych kartach asesorzy zapisują już konkretną interpretację zachowania uczestnika oraz przypisują tym zachowaniom określone znaczenia. W celu określenia znaczenia zachowań w danej sytuacji zadaniowej należy je oceniać zawsze w kontekście całej sytuacji oraz zachowań innych osób. Nie można mieć pewności do jakiej kompetencji przypisać dane zachowanie, jeśli nie zobaczy się wszystkich interakcji zaangażowanych w daną sytuację. W procesie oceniania uproszczenia stanowią poważne zagrożenie wiarygodności oceny. Podstawą pracy asesorów są stworzone przez nich zapisy sesji. Najbardziej funkcjonalne są zapisy bezpośrednich wypowiedzi uczestników oraz ich zachowań, bez ich interpretacji. Informacje o osobach mogą być rozumiane tylko poprzez kontekst, z którego pochodzą. Świadomi swojej roli asesorzy wiedzą, że milczenie osoby w trakcie zadania może mieć wiele znaczeń, a brak aktywności jednego z uczestników nie zawsze jest wycofaniem. Asesorzy są dla prowadzącego sesję trenera wyznacznikami zbieranych obserwacji. Szczególnie w trakcie sesji DC trener w połowie sesji zwołuje zespół asesorów zadając im pytanie jakich informacji jeszcze potrzebują, o jakich osobach mają najmniej informacji, jakie hipotezy na temat poszczególnych osób chcieliby zweryfikować. Tego rodzaju kontakt z asesorami daje możliwość modyfikacji sesji przez trenera oraz urealnia proces obserwacji. Od trenera wymaga to umiejętności wprowadzania modyfikacji do zadań oraz elastyczności myślenia poprzez nieprzyzwyczajanie się do dotychczasowych hipotez. Asesorzy przystępują do tworzenia opisu kompetencji bezpośrednio po przeprowadzonej sesji. Kolejne dni po sesji są przeznaczone na pracę zespołu asesorów. Pracą takiego zespołu kieruje jeden asesor, którego zadaniem jest pilnowanie, aby asesorzy odwoływali się do swoich obserwacji, a nie do wcześniej powstałych interpretacji. Kierowanie zespołem asesorów to także pilnowanie kryteriów oceny, odwoływanie się do faktów, poszukiwanie dowodów na przyjęte tezy, stawianie hipotez, które w trakcie dalszej pracy są poddawane weryfikacji. Osoba kierująca pracą asesorów pilnuje także tego, by sytuacja ta nie przerodziła się w sytuację wymiany subiektywnych opinii o uczestnikach sesji.
Artykuł ten jest fragmentem książki w przygotowaniu autorstwa Magdaleny Sękowskiej.